Drug repurposing biedt niet alleen kansen voor patiënten en voor de samenleving, maar ook voor de economie en voor investeerders. Toch ziet Hester Tak, MSc, senior investment manager bij ontwikkelingsmaatschappij Oost NL vaak terughoudendheid bij investeerders en farmaceutische bedrijven. Reden voor haar om samen met ZonMw en FAST het initiatief te nemen tot de Drug Repurposing Venture Challenge.

Als Hester Tak in gesprekken met investeerders of farmaceutische bedrijven het onderwerp drug repurposing aansnijdt, merkt ze vaak een sceptische reactie. ‘We wilden graag weten hoe dat kwam en dat hebben we laten uitzoeken door een student van de Universiteit van Amsterdam. Het bleek dat er bij veel stakeholders kennishiaten bestaan over de mogelijkheden om een geneesmiddel te ontwikkelen voor een andere indicatie dan waarvoor het oorspronkelijk bedoeld was. Het traject bij repurposing is anders dan bij de ontwikkeling van een nieuwe chemische stof, zowel wat betreft de octrooiering als de bekostiging. Dus het is logisch dat mensen niet alles weten.’

Volgens Tak biedt drug repurposing kansen voor investeerders. Over een bestaand middel is al veel bekend, dus de ontwikkeling ervan voor een nieuwe indicatie vraagt minder onderzoek. Dat is niet alleen goedkoper, maar de risico’s zijn ook kleiner, omdat bijvoorbeeld de bijwerkingen al goed in kaart zijn gebracht. De kans op falen is daardoor kleiner. En de opbrengsten kunnen aanzienlijk zijn: ‘Als het bijvoorbeeld een middel betreft voor een veelvoorkomende indicatie, dan kan een bedrijf dat zich daarin specialiseert een goede prijs opleveren voor de investeerders. Repurposing hoeft daarbij echt geen belemmering te zijn. Ik zie drug repurposing daarom als een van de opties in het brede palet van investeringsmogelijkheden, naast andere mogelijkheden zoals het ontwikkelen van nieuwe behandelingen.’

Economisch en maatschappelijk
De Drug Repurposing Venture Challenge is volgens Tak een mooie manier om bekendheid te geven aan drug repurposing. ‘Ik loop al zo’n 20 jaar rond in de wereld van kennistransfer en innovatie en zo ken ik ook Chrétien Herben van GameChanger Challenge al een hele tijd. Ik wist dat hij en zijn team bijvoorbeeld rond proefdiervrije innovaties zo’n soort challenge organiseren, en zo ontstond het idee om dat ook te doen voor drug repurposing. Bij alle partijen, van investeerders tot farmabedrijven en zelfs subsidiegevers zoals NWO zijn grote kennishiaten, dus er is echt nog heel wat missiewerk te doen’.

Anders dan je van een missionaris zou verwachten, is het verhaal van Tak behoorlijk genuanceerd. ‘Wij investeren vanuit Oost NL in veel verschillende projecten, zeker ook in nieuwe compounds. Als regionale ontwikkelingsmaatschappij willen wij economische en maatschappelijke impact zien. De economische impact in de regio, bijvoorbeeld in termen van werkgelegenheid, is vergelijkbaar voor nieuwe compounds en repurposing van bestaande middelen. Maar de maatschappelijke impact kan groter zijn, doordat het middel sneller bij de patiënt is en ook doordat de ontwikkelkosten veel lager zijn en het risico kleiner is.’

Voor de investeerder betekent drug repurposing volgens Tak dat je je risico’s spreidt: ‘Bij investeringen in nieuwe behandelingen is het vaak zo dat slechts een klein deel echt groot succes oplevert, terwijl de rest minder rendeert of zelfs uitvalt. Door in je portfolio ook enkele repurposingprojecten op te nemen, met doorgaans een lager risico en lagere ontwikkelkosten, vergroot je de kans dat meerdere projecten een positief rendement opleveren. Ze hoeven niet allemaal het hoogste resultaat te halen om toch waardevol te zijn. Het gaat uiteindelijk om het spreiden van risico’s en het versterken van het totaalrendement binnen je portefeuille.’

De lagere kosten en het kleinere risico bieden volgens haar ook kansen om het gesprek aan te gaan over de prijs, in het kader van maatschappelijk verantwoord licentiëren. ‘Als publiek gefinancierde organisatie is dat voor Oost NL een belangrijk aandachtspunt in het geheel, waarbij we elke keer op zoek gaan naar maatwerk. Enerzijds vinden we het belangrijk dat de zorgkosten beheersbaar blijven, aan de andere kant moet het voor investeerders ook aantrekkelijk blijven om geld te steken in geneesmiddelontwikkeling.’

Brede definitie
Tak pleit ervoor om de definitie van drug repurposing wat breder te kiezen dan uitsluitend de inzet van een bestaand generiek middel voor een nieuwe indicatie, met dezelfde dosering en dezelfde formulering en toedieningsvorm. In die smalle betekenis zijn er diverse problematische aspecten, zoals off-label gebruik en de vergoeding. Zo is het voor de fabrikant die investeert in een nieuwe indicatie is het in het huidige systeem moeilijk om die investering terug te verdienen, omdat er geen octrooibescherming is. De problemen rond deze vorm van drug repurposing dragen bij aan de sceptische houding van veel investeerders en bedrijven. ‘Repurposing kan veel meer betekenen. Bijvoorbeeld dat je investeert in onderzoek naar de optimale dosering en toedieningsvorm en zo komt tot een octrooieerbaar nieuw middel voor de nieuwe indicatie.’

En dan zijn er nog al die middelen die ergens in fase twee of drie van het ontwikkelingstraject mislukken. Daar zitten middelen bij die potentieel voor andere indicaties van waarde kunnen zijn. Tak: ‘Omdat je toch al veel meer weet van zo’n stof, kan de ontwikkeling sneller en goedkoper. Er zijn tegenwoordig zelfs investeerders die zich speciaal richten op die middelen die ‘op de plank’ liggen, maar ik ben ervan overtuigd dat er nog veel meer mogelijk zou zijn als mensen bereid zijn om die zogenaamde mislukkingen kritisch tegen het licht te houden.’

Ook in de klassiekere definitie van drug repurposing is volgens Tak nog een wereld te winnen, zowel voor de unmet needs van patiënten als economisch. Een bedrijfstak die daarin volgens haar meer aandacht verdient, zijn de producenten van generieke geneesmiddelen. Zij beschikken immers al over de productie- en distributiefaciliteiten. ‘Repurposing ligt dicht tegen hun huidige activiteiten aan, maar het is tegelijkertijd ook weer innovatief. Dus dit kan hele mooie samenwerkingen geven met bestaande farma, start-ups en investeerders. Zulke nieuwe samenwerkingsverbanden bieden ook weer nieuwe investeringsmogelijkheden.’

Nederland goede positie
‘Ik denk dat Nederland een goede uitgangspositie heeft om koploper te worden op het gebied van drug repurposing’, zegt Tak. Ze wijst daarbij op de verschillende subsidies op dit gebied die Nederlandse onderzoeksgroepen hebben binnengehaald, zoals REMEDi4all, REPO4EU, IRDiRC. Nederlandse academische groepen in onder meer Amsterdam, Nijmegen, Leiden en Maastricht hebben brede kennis opgebouwd rond drug repurposing voor diverse aandoeningen. Ook de groeiende samenwerking van deze groepen en bedrijven onder de paraplu van de FAST-hub RARE-NL versterkt de mogelijkheden. ‘Nederland is goed gepositioneerd om een leidende rol te vervullen in Europa. En ik zie dat er ook in de rest van Europa steeds meer aandacht is voor andere innovatiestrategieën, waarbinnen drug repurposing nadrukkelijk een plek heeft, soms ook in combinatie met nieuwe middelen. Ik hoop dat wij aan die trend naar een nieuwe kijk op innovatie kunnen bijdragen, ook met de Drug Repurposing Venture Challenge’.